Üniversite Dönemi: İlk Kez Kendi Başına Olmak

Üniversiteye başlamak, dışarıdan bakıldığında olumlu bir geçiştir: kazanılmış bir hedef, yeni bir dönem, özgürlük. Bu çerçeve, ilk yılda yaşanan zorlukların dile getirilmesini güçleştirir. Çünkü mutlu olması beklenen biri, zorlandığını söylediğinde nankör görünmekten korkar.

Oysa bu dönemde eşzamanlı olarak değişen şeylerin sayısı yüksektir: barınma, sosyal çevre, akademik yük, ekonomik sorumluluk, günlük rutin ve kimlik.

Hangi güçlükler görülür?

• Yalnızlık. Kalabalık bir kampüste yaşanan yalnızlık, en sık bildirilen güçlüktür. Çevre kalabalıktır ama bağ yoktur.
• Akademik kimlik sarsılması. Lisede iyi öğrenci olan biri, üniversitede ortalama bir öğrenciye dönüşebilir. Kendilik değeri başarıya bağlıysa bu, ciddi bir sarsıntı üretir.
• Yapının kaybı. Lise, dışsal bir yapı sağlar: sabit saatler, denetim, hatırlatma. Üniversitede bu yapı kalkar ve kişinin kendi düzenini kurması beklenir.
• Bölüm uyumsuzluğu. Tercih sürecinin yapısı nedeniyle, seçilen bölümle kişinin ilgisi örtüşmeyebilir.
• Ev ve barınma güçlükleri. Yurt, ev arkadaşlığı, mutfak ve temizlik düzeni.
• Ekonomik kaygı. Kira, harçlık, çalışma zorunluluğu.
• Aileyle ilişkinin yeniden tanımlanması. Hem uzaklaşma hem bağımlılığın sürmesi.
• Sosyal karşılaştırma. Sosyal medya üzerinden "herkes eğleniyor" izlenimi; konu bu yazıda.

Yapının kaybı: en çok şaşırtan güçlük

Bu başlık özellikle önemlidir çünkü genellikle beklenmez. Lise boyunca dışarıdan sağlanan düzen — yoklama, sınav takvimi, aile denetimi — üniversitede ortadan kalkar.

Bu durumda kendi düzenini kurma kapasitesi test edilir. Kapasite yeterliyse özgürlük verimli olur. Yeterli değilse ertelemeler birikir, dersler kaçırılır ve ilk dönem sonunda telafisi güç bir tablo oluşur.

Burada kritik nokta şudur: bu, zekâ ya da motivasyon sorunu değildir. Yürütücü işlev becerilerinin — planlama, önceliklendirme, başlatma — henüz kurulmamış olmasıdır. Bu beceriler öğrenilebilir. Konuyla ilgili olarak erteleme ve dikkat eksikliği yazıları ilgili olabilir.

Ruhsal tabloların başlangıç yaşı

Bu dönemin ayrı bir önemi vardır: pek çok ruhsal bozukluğun ilk ortaya çıkışı geç ergenlik ve genç yetişkinlik dönemine denk gelir.

Bu nedenle üniversite döneminde görülen belirtiler her zaman "uyum güçlüğü" olarak okunmamalıdır. Değerlendirilmesi gerekenler: depresyon, kaygı bozuklukları, sosyal fobi, panik atak, yeme bozuklukları, alkol ve madde kullanımı, ilk psikotik dönem belirtileri.

Belirtilerin geçici bir uyum dönemine mi ait olduğu yoksa klinik bir tabloya mı işaret ettiği, süre ve işlevsellik üzerinden değerlendirilir.

Birinci yıl ile sonraki yıllar

Güçlüklerin dağılımı yıllara göre değişir:

Birinci yıl: uyum, yalnızlık, yapının kaybı, bölüm uyumsuzluğu.

Orta yıllar: akademik performans kaygısı, ilişkiler, kimlik soruları.

Son yıl: mezuniyet kaygısı, kariyer belirsizliği, ekonomik baskı. Bu dönemde ortaya çıkan tablo genellikle çeyrek yaş krizi başlığıyla örtüşür.

Yararlı olduğu bildirilenler

• Dışsal yapı kurmak. Hafızaya değil takvime güvenmek; sabit çalışma saatleri belirlemek.
• Küçük ve düzenli sosyal temas. Bir topluluğa, kulübe ya da düzenli bir etkinliğe katılmak. Rastlantısal karşılaşmalara göre daha güvenilirdir.
• Uyku düzeninin korunması. Bu dönemde en sık bozulan ve en çok etki üreten alandır.
• Akademik desteğin erken kullanılması. Danışman hocalar, çalışma grupları.
• Bölüm uyumsuzluğunun erken ele alınması. Yatay geçiş, çift anadal gibi seçeneklerin zamanında değerlendirilmesi.
• Karşılaştırmanın sınırlanması.
• Üniversite psikolojik danışma birimlerinin kullanılması. Pek çok üniversitede ücretsiz hizmet verilir.

Ne zaman destek alınmalı?

• Derslere gitmeyi bırakma eğilimi başladıysa
• Uyku düzeni tamamen bozulduysa
• Haftalardır süren bir çökkünlük varsa
• Sosyal ortamlardan belirgin biçimde kaçınıyorsanız
• Alkol ya da madde kullanımı artmışsa
• Yeme davranışında belirgin değişiklik varsa
• Kendine zarar verme düşünceleri varsa — bu durumda beklenmemeli, acil durumlarda 112 aranmalıdır

Erken başvurunun, dönem kaybı gibi geri alınması güç sonuçları önlemede etkili olduğu klinik olarak gözlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Bu klinikte 18 yaş üzeri yetişkinlerle çalışılmaktadır.