Yas Sürecinde Normal Olan Nedir?
Yasın takvimi yoktur. Bir kaybın ardından ne hissedeceğinizi ve ne kadar süreceğini belirleyen bir kural bulunmaz — ama yas bazen takılır, akmaz.
2 dk okuma
Yas bir hastalık değildir. Bağ kurduğumuz birini ya da bir şeyi kaybettiğimizde ortaya çıkan, insana özgü ve iyileştirici bir süreçtir. Sorun yasın kendisi değil; akamadığı durumlardır.
Yas yalnızca ölümle gelmez
Bir ilişkinin bitişi, bir işin kaybı, sağlığın değişmesi, memleketten ayrılmak, bir hayalin gerçekleşmeyeceğini kabul etmek — bunların hepsi yas sürecini başlatabilir. Adı konmayan kayıplar çoğu zaman en zor taşınanlardır, çünkü çevre bunları kayıp olarak görmez.
Beklenmedik ama olağan tepkiler
- Dalgalar halinde gelen yoğunluk: bir gün iyi, ertesi gün başa dönmüş hissetmek
- Öfke — kaybedilen kişiye, kendine, doktorlara, hayata
- Suçluluk ve "keşke" döngüsü
- Kaybı bir an için unutup sonra yeniden hatırlamanın sarsıcılığı
- Rahatlama hissi ve ardından gelen utanç (uzun bir hastalık sürecinden sonra çok yaygındır)
- Odaklanamama, unutkanlık, bedensel yorgunluk
Aşamalar gerçekten var mı?
Yasın "beş aşaması" halk arasında çok bilinir ama yas düz bir çizgide ilerlemez. Kişi bir aşamayı bitirip diğerine geçmez; ileri geri gider. "Kabullenme" de unutmak ya da acının bitmesi demek değildir; kaybı yaşamın içine yerleştirebilmek demektir.
Ne zaman destek almalı?
Yas için belirli bir süre kuralı yoktur, ancak şu durumlarda destek almak anlamlıdır:
- Aylar geçtiği hâlde günlük işlevsellik belirgin biçimde etkilenmeye devam ediyorsa
- Duygular tamamen donmuşsa — ne ağlayabiliyor ne de yaşama dönebiliyorsanız
- Kaybı hatırlatan her şeyden kaçınmak yaşam alanınızı daraltıyorsa
- Yoğun suçluluk, kendini cezalandırma ya da yaşama isteğinde azalma varsa
Önemli: Yaşamına son verme düşünceleriniz varsa bunu ertelemeyin; 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulanlar
Yas ne kadar sürer?
Belirli bir süresi yoktur. Kaybın niteliği, ilişkinin derinliği, destek sistemleri ve kişinin geçmiş yaşantıları süreci etkiler. "Artık geçmesi gerekirdi" baskısı çoğu zaman yası kolaylaştırmaz, zorlaştırır.
Ağlayamıyorum, bir sorun mu var?
Herkes aynı biçimde yas tutmaz. Ağlamamak duygusuzluk değildir; bazen sinir sisteminin kendini koruma biçimidir. Donma uzun sürüyor ve rahatsızlık veriyorsa üzerine çalışılabilir.
Yas terapide nasıl ele alınır?
Amaç acıyı ortadan kaldırmak değil, duygunun donduğu yerde yeniden akmasına alan açmaktır. Kayıpla kurulan bağ, ilişkinin tamamlanmamış yanları ve suçluluk duyguları birlikte ele alınır.
