Sosyal İzolasyon Şeması: Hiçbir Yere Ait Hissetmemek

Bazı insanlar grup içinde bulunurken sürekli bir "dışarıdan izleme" hâli yaşar. Sohbete katılırlar, gülerler, işlerini yaparlar; ama içeriden bakıldığında kendilerini hep bir adım dışarıda hissederler. Şema terapi bu örüntüyü sosyal izolasyon / yabancılaşma şeması olarak adlandırır.

Sosyal izolasyon şeması nedir?

Bu şema, kişinin dünyanın geri kalanından farklı olduğuna, hiçbir gruba gerçekten ait olamayacağına dair yaygın bir inancıdır. Önemli ayrım şudur: sorun insanların yokluğu değil, aidiyetin kurulamamasıdır.

Bu nedenle şema, çok sosyal görünen kişilerde de bulunabilir. Geniş bir çevresi olan, davetlere katılan, sevilen biri de içeriden sürekli bir yabancılık taşıyabilir.

Nasıl oluşur?

Sık görülen zeminler arasında şunlar sayılabilir: akranlardan görünür biçimde farklı olmak (fiziksel özellik, ekonomik durum, aile yapısı, dil ya da kültür farkı); sık taşınma nedeniyle sürekli yeni gruplara girmek; okul döneminde dışlanma ya da akran zorbalığı; ailenin kendisinin çevreden yalıtılmış olması.

Çocuk bu koşullarda bir sonuca varır: ben buraya ait değilim. Zamanla bu sonuç bir kimlik parçasına dönüşür ve koşullar değişse bile sürer.

Sosyal kaygıdan farkı nedir?

Sosyal kaygıda temel korku olumsuz değerlendirilmektir: "Rezil olacağım, aptal görüneceğim." Kişi genellikle katılmak ister ama korkar.

Sosyal izolasyon şemasında ise korkudan çok bir yabancılık hissi vardır: "Ben onlardan değilim." Kişi değerlendirilmekten korkmayabilir; yalnızca bağ kurulabileceğine inanmaz.

İkisi birlikte de bulunabilir ve çalışma yolları kısmen farklıdır. Ayrım, ilk görüşmelerdeki değerlendirmeyle netleşir.

Gündelik yaşamda nasıl görünür?

• Grup ortamlarında sürekli gözlemci konumunda kalma
• Davetleri kabul etme ama gittiğinde kendini orada hissetmeme
• Yüzeysel ilişkilerde rahat, derinleşince huzursuz olma
• "Kimse beni gerçekten anlamıyor" düşüncesi
• Dijital ortamlarda daha rahat, yüz yüze temasta daha mesafeli olma
• Uzun süre yalnız kalmayı tercih etme ve ardından gelen boşluk hissi

Şema terapide nasıl çalışılır?

Bu şemayla çalışmanın ilk aşaması, farklılık algısının kökenini görünür kılmaktır. Kişi genellikle "farklı olduğunu" bir veri gibi taşır; oysa bu, belirli bir dönemde belirli koşullarda oluşmuş bir sonuçtur.

İkinci aşamada kaçınma davranışları ele alınır. Sosyal izolasyon şeması kendini besleyen bir yapıdadır: kişi ait olmadığını düşündüğü için geri çekilir, geri çekildiği için bağ kurulmaz, bağ kurulmadığı için şema doğrulanır. Bu döngüyü kırmak, küçük ve yönetilebilir temas denemeleriyle başlar.

Üçüncü aşamada temas kalitesi üzerine çalışılır. Çoğu danışan için mesele kaç kişiyle görüştüğü değil, görüşürken ne kadar kendisi olabildiğidir. Bu noktada NARM perspektifi — temasın nasıl kısıtlandığına odaklanması nedeniyle — özellikle işlevsel olabilir.

Akran zorbalığı gibi belirgin yaşantılar söz konusuysa EMDR terapisi ile bu anılar işlenebilir.

Aidiyet sonradan kurulabilir mi?

Evet, ancak genellikle beklenenden farklı bir yoldan. Aidiyet, doğru grubu bulmakla değil; bir grupta kendini gösterebilme kapasitesinin artmasıyla gelir. Kendini saklayan biri, en uygun grupta bile yabancı kalır.

Bu nedenle çalışma çoğu zaman "nereye aitim" sorusundan "ne kadarımı gösterebiliyorum" sorusuna doğru kayar.