Çocuk Sahibi Olamama ve Tedavi Sürecinin Psikolojisi

Çocuk sahibi olmak isteyip olamamak, dışarıdan bir "bekleme" olarak görünür. İçeriden ise tekrarlayan bir kayıp dizisi olarak yaşanır. Her tedavi döngüsü bir umutla başlar, iki hafta süren bir bekleyişle devam eder ve çoğu kez bir sonuçsuzlukla kapanır. Ardından yeni bir döngü başlar.

Bu yapının psikolojik olarak zorlayıcı olmasının nedeni, kayıpların ardı ardına gelmesi ve hiçbirinin tam olarak yas tutulabilecek bir biçim kazanmamasıdır.

Neden adlandırılamayan bir yas?

Bu süreçteki kayıp, somut bir biçim taşımaz. Kaybedilen şey bir kişi değil, bir olasılıktır. Dolayısıyla:

• Sosyal olarak tanınmaz; cenaze, taziye ya da izin yoktur
• Çevre yas hakkını görmez: "Daha gençsiniz, olur"
• Kayıp tekrarlanır; her döngüde yeniden yaşanır
• Umut hiç tamamen kapanmadığı için yas da kapanmaz

Bu tablo literatürde "örtük yas" olarak tanımlanan kayıp biçimine yakındır. Tanınmayan yas, tanınan yastan daha uzun sürebilir.

Sürecin psikolojik yükü

• Takvime bağlı yaşam. Tedavi süreci günlük yaşamı tıbbi takvime bağlar: iğne saatleri, kontroller, bekleme dönemleri. Kendiliğindenlik kaybolur.
• Bedenin tıbbileşmesi. Beden, bir proje ve bir değerlendirme nesnesi hâline gelir.
• İki haftalık bekleyiş. Pek çok kişi bu dönemi sürecin en zor bölümü olarak bildirir.
• Yakınlığın işlevselleşmesi. Cinselliğin takvime bağlanması, ilişkideki anlamını değiştirir.
• Sosyal tetikleyiciler. Hamilelik duyuruları, bebek gelen kutlamalar, "neden geciktirdiniz" soruları.
• Ekonomik yük. Tedavi maliyetleri ve bunun kararları etkilemesi.
• Suçluluk ve suçlama. Tanı bir tarafta bulunduğunda ortaya çıkan ağır bir yük.
• Denetim kaybı. Her şeyin doğru yapılmasına karşın sonucun belirsiz kalması.

Çift içinde farklı başa çıkma biçimleri

Bu süreçte sık görülen bir gerilim kaynağı vardır: iki tarafın başa çıkma biçiminin farklı olması.

Bir taraf konuşmak, araştırmak ve paylaşmak ister. Diğer taraf konuşmaktan kaçınır, konuyu kapatır, "düşünmemeye çalışalım" der. Her iki biçim de geçerli bir başa çıkmadır ama birbirini yanlış okur: biri ilgisizlik, diğeri takıntı olarak yorumlanır.

Pratikte yararlı olan, bu farkın adının konulması ve bir orta yol kurulmasıdır: konunun konuşulacağı ve konuşulmayacağı zamanların belirlenmesi.

Çevreyle ilişki

Bu süreçte en çok yorgunluk üreten bileşenlerden biri, çevrenin iyi niyetli ama yardımcı olmayan tepkileridir:

• "Çok düşünmeyin, kafaya takmayın, olur" — bu ifade yükün kişiye ait olduğunu ima eder
• "Stres yapmayın" — stresin tek neden olduğu imasını taşır ve suçluluk üretir
• Tavsiye yağmuru: bitkiler, kürler, hocalar
• "Evlat edinmeyi düşündünüz mü?" — süreç içinde zamansız bir öneri
• Sürekli durum sorulması

Pek çok kişi bu nedenle süreci gizler. Gizlilik mahremiyeti korur ama yalnızlığı artırır. Bu dengenin bilinçli olarak kurulması — kimin bilmesi gerektiğine karar vermek — yararlı bulunur.

"Stres yüzünden olmuyor" söylemi

Bu ifade sık duyulur ve ciddi bir yük üretir, çünkü sonucu kişinin kendi ruh hâline bağlar.

Mevcut bilgi şunu söyler: tıbbi nedenler bu süreçte birincil belirleyicidir ve psikolojik destek, tıbbi tedavinin yerine geçmez. Psikolojik desteğin asıl katkısı, sürecin taşınabilir hâle gelmesi, tedaviye uyumun korunması ve ilişkinin sürecin yükü altında dağılmamasıdır.

Dolayısıyla "rahatlasan olur" ifadesi hem yanlış bir nedensellik kurar hem de kişiye haksız bir sorumluluk yükler.

Karar aşamaları

Süreç içinde birkaç zor karar gündeme gelir ve bunların her biri ayrı bir yas içerir:

• Tedaviye devam etmek ya da ara vermek
• Yöntem değişikliği
• Bağış seçeneklerinin değerlendirilmesi
• Evlat edinme
• Çocuksuz bir yaşamı kabul etmek

Son seçenek genellikle en az konuşulan ve en çok suçluluk üretenidir. Oysa bu da geçerli bir karardır ve kendi yas sürecini gerektirir.

Bu kararlarda psikoterapinin rolü karar vermek değildir; kararı mümkün kılan netliği ve her iki tarafın da sesinin duyulmasını desteklemektir.

Psikoterapide ne çalışılır?

• Tekrarlayan kaybın yas olarak tanınması
• İki haftalık bekleyiş döneminin yönetilmesi
• Suçluluk ve suçlama ile çalışma
• Sosyal tetikleyicilere karşı plan kurulması
• Çift içinde farklı başa çıkma biçimlerinin ele alınması
• Kimlik çalışması: kendilik değerinin doğurganlıktan ayrıştırılması
• Yakınlığın yeniden tanımlanması
• Travmatik bileşen varsa işlenmesi — kayıp gebelik, zorlu tıbbi girişimler; EMDR değerlendirilebilir
• Karar aşamalarının desteklenmesi

Ne zaman destek düşünülmeli?

• Çökkünlük belirtileri iki haftadan uzun sürüyorsa
• Günlük işleyişiniz etkileniyorsa
• Sosyal ortamlardan belirgin biçimde kaçınıyorsanız
• İlişkinizde sürekli gerilim oluştuysa
• Kayıp gebelik yaşandıysa
• Tedavi kararları konusunda sıkıştıysanız
• Kendine zarar verme düşünceleri varsa — acil durumlarda 112 aranmalıdır

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır; tıbbi bilgi ya da tedavi önerisi içermez ve tıbbi değerlendirmenin yerini almaz. Bu klinikte yetişkinlerle bireysel ve çift çalışması yürütülmektedir.