İlişkiyi Yıkan Dört Davranış: Eleştiri, Küçümseme, Savunma, Duvar

Çift ilişkileri üzerine yapılan gözlemsel araştırmalarda tekrarlanan bir bulgu var: ilişkinin gidişatını, tartışılan konu değil tartışma biçimi belirliyor. Para, çocuk ya da ev işi hakkında tartışan iki çift, aynı konuda çok farklı sonuçlara varabiliyor. Belirleyici olan, konuşmanın içine giren birkaç davranış biçimi.

Çift araştırmaları literatüründe bu dört davranış biçimi, yıkıcı etkileri nedeniyle "dört atlı" olarak adlandırılır. Aşağıdaki çerçeve, bireysel çalışmada da kişinin kendi ilişkisel örüntüsünü görmesi için kullanılabilir.

1. Eleştiri

Eleştiri, bir şikâyetin kişiliğe yöneltilmesidir. Aradaki fark küçük görünür ama etkisi büyüktür.

Şikâyet: "Bu akşam beni aramadığın için endişelendim."
Eleştiri: "Sen hiç düşünmezsin. Bencilsin."

Şikâyet bir davranışı konu eder ve çözülebilir. Eleştiri ise karakteri konu eder ve çözülemez — çünkü kimse karakterini bir konuşmada değiştiremez. Bu nedenle eleştiri neredeyse her zaman savunmayı tetikler.

Eleştirinin işaretleri: "hep", "hiç", "asla", "sen zaten" kalıpları ve "sen" ile başlayan cümleler.

Alternatif: İhtiyacı davranış düzeyinde ve kendi deneyimi üzerinden ifade etmek. "Ben ... hissettim, çünkü ... oldu. Benim ihtiyacım ..." Bu kalıp yapay görünebilir ama işleyişi değiştirir.

2. Küçümseme

Dört biçim arasında en yıkıcı olanı budur. Araştırmalarda ilişkinin bozulmasıyla en güçlü ilişkiyi gösteren davranış olarak bildirilmiştir.

Küçümseme, karşı tarafı aşağı konuma yerleştirmektir. Biçimleri:

• Alay ve iğneleme
• Göz devirme, küçümseyici gülümseme
• Aşağılayıcı adlandırma
• Taklit etme
• Ahlaki üstünlük kurma: "Senin seviyene inmeyeceğim."

Küçümsemenin diğerlerinden ayrıldığı nokta şudur: eleştiri bir davranış talebidir, küçümseme bir değer yargısıdır. Karşı tarafa iletilen mesaj, "şunu yapma" değil "sen değersizsin"dir.

Alternatif: Bu davranışın alternatifi bir konuşma tekniği değildir; ilişkiye yönelik bakışın gözden geçirilmesidir. Küçümseme genellikle uzun süre birikmiş ve hiç dile getirilmemiş kırgınlıkların ürünüdür.

3. Savunuculuk

Savunuculuk, bir şikâyete yanıt vermek yerine suçu geri göndermek ya da masumiyet ilan etmektir.

İki biçimi vardır. Karşı suçlama: "Ben mi? Sen geçen hafta ne yaptın?" Mağduriyet: "Ben zaten her şeyi yapıyorum, hiçbir şey yeterli değil."

Savunuculuğun işlevi anlaşılabilir: kişi haksız bulunmaktan korunur. Fakat sonucu şudur: karşı tarafın söylediği şey hiç duyulmamış olur. Konuşma, kimin daha haklı olduğu yarışına döner.

Alternatif: Sorumluluğun bir kısmını kabul etmek. Tamamını değil — bir kısmını. "Haklısın, dün gerçekten yardım etmedim." Bu cümle tartışmayı kaybetmek değildir; tartışmanın yönünü değiştirir.

4. Duvar örme

Duvar örme, kişinin konuşmadan tamamen çekilmesidir: susmak, bakmamak, odadan çıkmak, telefonla ilgilenmek, tepkisiz kalmak.

Burada önemli bir ayrıntı vardır. Duvar örme çoğu zaman ilgisizlik değildir; fizyolojik aşırı yüklenmenin sonucudur. Çift araştırmalarında, bu davranışı gösteren kişilerde belirgin fizyolojik uyarılma ölçülmüştür. Kişi kapanmıştır çünkü taşıyamamaktadır.

Bu bilgi her iki taraf için önemlidir. Çekilen taraf için: bu bir strateji değil, kapasite aşımıdır. Karşı taraf için: ısrar bu durumda işe yaramaz, çünkü karşıdaki kişi dinleyebilecek durumda değildir.

Alternatif: Mola almak — ama söyleyerek. "Şu anda konuşamıyorum. Yirmi dakika sonra dönebilir miyiz?" Molanın belirli ve geri dönüşlü olması belirleyicidir; sessizce kaybolmak duvar örmenin devamıdır.

Mola sırasında tartışmayı zihinde sürdürmek uyarılmayı düşürmez. Yararlı olan, dikkati gerçekten başka bir yere vermek ve bedenin yatışmasına zaman tanımaktır.

Bu dört biçim nasıl zincirlenir?

Pratikte bunlar ayrı ayrı değil, bir sıra hâlinde görülür. Tipik zincir şöyledir: bir şikâyet eleştiriye dönüşür; eleştiri savunmayı tetikler; savunma karşı tarafta öfke üretir; öfke küçümsemeye kayar; küçümseme dayanılmaz hâle gelince duvar örülür.

Bu zincirin önemi şudur: herhangi bir halkada müdahale, sonraki halkaları önler. En kolay müdahale noktası genellikle ilk halkadır — şikâyeti eleştiriye çevirmemek.

Bağlanma örüntüleriyle bağlantısı

Bu davranışların dağılımı rastgele değildir. Kaygılı bağlanma örüntüsünde eleştiri ve ısrar daha sık görülür; kaçınmacı örüntüde duvar örme öne çıkar.

Bu, bireysel çalışmanın neden anlamlı olduğunu gösterir: kişi kendi tarafındaki halkayı tanıdığında, zinciri tek taraflı olarak da kırabilir.

Ne zaman destek düşünülmeli?

• Tartışmalar sürekli aynı biçimde ilerliyor ve çözümsüz kalıyorsa
• Küçümseme ilişkinin olağan dili hâline geldiyse
• Tartışmalardan sonra günlerce mesafe oluşuyorsa
• Kendi tepkilerinizi fark ediyor ama durduramıyorsanız
• İlişki dışında da benzer iletişim örüntüleri tekrarlıyorsa

Fiziksel şiddet, tehdit ya da korku varsa bu çerçeve uygulanmaz; bu durumda öncelik güvenliktir ve ilgili kurumlardan destek alınması gerekir. Acil durumlarda 112 aranmalıdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Bu klinikte yetişkinlerle bireysel ve çift çalışması yürütülmektedir.