Boş Yuva: Çocuk Evden Ayrıldıktan Sonra

Çocuğun üniversite, iş ya da evlilik nedeniyle evden ayrılması, ebeveynliğin hedeflediği sonuçtur. Buna karşın bu dönemde yaşanan zorluk genellikle şaşırtıcı bir yoğunlukta gelir. Şaşırtıcı olmasının nedeni, kaybın beklenmemesidir — oysa kaybedilen şey çocuk değil, bir yaşam biçimidir.

Neyin kaybı?

Bu dönemde kaybedilenler çoğuldur:

• Günlük rol. On yıllardır süren bir işleyiş — yemek, ders, taşıma, bekleme — bir anda sona erer.
• Kimlik. "Anne" ya da "baba" kimliği, çoğu kişide diğer kimliklerin üzerine çıkmıştır.
• Günlük yapı. Zaman, çocuğun takvimine göre örgütlenmiştir.
• İşlevsellik duygusu. Gerekli olma hissi.
• Evin dokusu. Ses, dağınıklık, hareket.
• Bir sosyal çevre. Okul velileri, komşuluk ilişkileri.

Bu kayıpların her biri kendi zamanında işlenir. Bu nedenle tablo bir anda değil, aylar içinde yerleşir.

Belirtiler

• Boşluk ve amaçsızlık hissi
• Hüzün ve ağlama dönemleri
• Çocuğun durumuna dair sürekli endişe
• Sık arama ve mesaj isteği
• "Artık kimsenin bana ihtiyacı yok" düşüncesi
• Uyku ve iştah değişiklikleri
• Evde amaçsız dolaşma
• Eşle ilişkide beklenmeyen bir mesafe ya da gerilim

Bu belirtilerin ilk aylarda görülmesi beklenen bir seyirdir. Süresi uzadığında ve işlevselliği bozduğunda değerlendirme gerekir.

Kimlerde daha yoğun yaşanır?

Araştırmalarda öne çıkan risk etkenleri:

• Kimliğin büyük ölçüde ebeveynliğe dayanması. Başka kimlik alanları zayıfsa boşluk büyük olur.
• Kariyer kesintisi. Çocuk için çalışmayı bırakmış kişilerde dönüş yolu belirsizdir.
• Eşle ilişkinin yalnızca çocuk üzerinden kurulmuş olması.
• Tek ebeveynlik.
• Son çocuğun ayrılması. İlk çocuktan farklı bir eşiktir.
• Zamanlamanın ani olması. Beklenmeyen bir ayrılık — ani evlilik, yurt dışı görev.
• Eşzamanlı kayıplar. Menopoz, emeklilik, ebeveyn kaybı aynı döneme denk gelirse yük katlanır.

Eşle ilişkinin yeniden gündeme gelmesi

Bu dönemin en az beklenen ama en belirleyici boyutudur.

Çocuk yetiştirme dönemi, çiftin ilişkisini ortak bir göreve odaklar. Bu görev bittiğinde çift baş başa kalır — çoğu zaman yirmi yıldır ilk kez.

Bu karşılaşma iki yönde gidebilir. Bazı çiftlerde ilişki yeniden canlanır: zaman, alan ve ilgi geri gelir. Bazı çiftlerde ise görevin tuttuğu yapı kalktığında aradaki mesafe görünür hâle gelir.

İkinci durumda ortaya çıkan tablo yeni bir sorun değildir; uzun süredir var olan ama görünmeyen bir durumun açığa çıkmasıdır. Konuyla ilgili olarak duygusal ihmal yazısı ilgili olabilir.

Çocukla ilişkinin yeniden kurulması

Bu dönemde en sık yapılan hata, eski temas biçimini sürdürmeye çalışmaktır: günlük kontrol, sık arama, kararlara müdahale.

Bu girişimler genellikle ters etki üretir: çocuk mesafe alır, ebeveyn daha fazla endişelenir ve arama sıklığı artar. Sarmal kurulmuş olur.

İşe yaradığı bildirilen yaklaşım, ilişkinin biçimini bilinçli olarak değiştirmektir: denetimden ilgiye, müdahaleden erişilebilir olmaya. Pratik olarak bu, "ne yaptın, yedin mi, çalıştın mı" sorularının yerini daha açık bir temasın almasıdır.

İletişim sıklığının birlikte kararlaştırılması da yararlı bulunur — her iki tarafın beklentisi netleştiğinde kırgınlık azalır.

Önce dışlanması gerekenler

Bu dönem tablosu klinik tablolarla örtüşebilir:

• Depresyon. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve işlevselliği bozuyorsa değerlendirme gerekir. Bu dönemde depresyonun "normal üzüntü" olarak geçiştirilmesi yaygın bir hatadır.
• Menopoz dönemi değişiklikleri. Zamanlama örtüşebilir; tıbbi değerlendirme yararlıdır.
• Tiroid bozuklukları, anemi, vitamin eksiklikleri.
• Kaygı bozuklukları.

Yararlı olduğu bildirilenler

• Boşluğu plansız bırakmamak. Çocuğun takvimiyle dolan zamanın yerine somut bir yapı kurmak. "Bir şeyler yaparım" yeterli olmaz.
• Ertelenmiş alanlara dönmek. Eğitim, iş, beceri, sosyal etkinlik.
• Sosyal çevreyi yenilemek. Okul üzerinden kurulan çevre dağıldığı için yeni bağlar kurmak gerekir.
• Eşle ortak etkinlik kurmak.
• İletişim sıklığını birlikte belirlemek.
• Dönemin geçiciliğini bilmek. Araştırmalarda bu tablonun ilk aylarda yoğun olup zamanla gerilediği bildirilmektedir.

Ne zaman destek düşünülmeli?

• Belirtiler aylardır sürüyor ve azalmıyorsa
• Günlük işleyişiniz bozulduysa
• Uyku ve iştah düzeniniz değiştiyse
• Çocuğunuzla ilişkinizde gerilim arttıysa
• Eşinizle ilişkiniz belirgin biçimde zorlandıysa
• Amaçsızlık duygusu umutsuzluğa dönüştüyse

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır ve klinik değerlendirmenin yerini almaz.